Oorspronkelijk (Mart-Jan Paul)

De lezer van Oorspronkelijk mag niet voorbijgaan aan de ondertitel Overwegingen bij schepping en evolutie. Het is geen boek dat te vuur en te zwaard de evolutiegedachte bestrijdt, maar het bevat overwegingen. Mart-Jan Paul is wel gewonnen voor een klassieke scheppingsvisie, maar zijn visie gaat gepaard met de overtuiging dat een eerlijke kennismaking tussen voorstanders van schepping en evolutie nodig is. De overwegingen die Paul uitwerkt kunnen dat gesprek ‘vereerlijken’. Niemand is gebaat bij een gevecht waarin ieder vanuit zijn eigen loopgraaf argumenten afvuurt om de positie van de tegenstander onhoudbaar te maken. Paul pleit voor een debat met open vizier. Zijn boek is dan ook geen poging om christenen die er evolutionistische ideeën op na houden neer te sabelen.

De gedachte dat God Schepper is én dat de schepping een zekere evolutie heeft doorgemaakt, wordt theïstisch evolutionisme genoemd. Het is m.a.w., in al zijn verschillende vormen, de poging om schepping en evolutie te verzoenen. Een steeds weerkerende vraag bij deze verzoeningspoging is of de wetenschap een zelfstandige kennisbron is en of we daar dan de uitleg van de Bijbel aan moeten aanpassen. Wie uitgaat van theïstisch evolutionisme zal hier positief op antwoorden. Paul wijst dit echter van de hand. In dat kader ontkracht hij het veelgebruikte argument dat het Oude Testament vooral geloofswaarheden verkondigt en dat het oudtestamentisch wereldbeeld verouderd zou zijn. Hierbij gaat hij in op het platte-aarde-model dat in de Bijbel zogezegd geleerd wordt (hoofdstuk 4), de vermeende gedachte dat de aarde in het middelpunt van het heelal staat (hoofdstuk 5) en de schepping die verkondigd wordt (hoofdstuk 6). Bij dit laatste geeft de schrijver aan dat er een integrale lezing van Genesis nodig is. Genesis bestaat uit vijftig hoofdstukken, waaruit je er niet zomaar drie mag nemen en die op een heel andere manier kan opvatten dan de rest.

Door het boek heen toont Paul aan dat het echt niet zo dwaas is om vast te houden aan de schepping. Dat doet hij door dieper in te gaan op de uitleg van Genesis 1 tot 3 en door uit te leggen hoe schepping in de rest van het Oude en Nieuwe Testament voorkomt. Hiermee laat de schrijver zien hoe diepgeworteld de scheppingsovertuiging van de Bijbel is. Vaak wordt er dan gewezen op accomodatie: God past zich in Zijn openbaring aan aan de mens. Ook daar gaat Paul tegenin. Je kan het argument van accommodatie niet eindeloos rekken. Accommodatie kan gezien worden in een tekst waar over ‘zonsopgang’ gesproken wordt. Zoiets is conform de waarnemingen van de mens en gaat over de manier van de openbaring. Dat is echter verschillend aan de kwaliteit van de openbaring. Over schepping spreken, maar evolutie bedoelen, zet de kwaliteit van de openbaring in een zeer bedenkelijk daglicht.

Paul bespreekt niet enkel Bijbelteksten. Hij schetst ook een beeld van de kerkgeschiedenis en hoe er sinds de opkomst van de evolutietheorie binnen de kerk allerlei bewegingen zijn geweest, zowel in de protestantse als in de rooms-katholieke traditie.

M.J. Paul slaagt er mijns inziens in om de (groeiende) houding dat de Bijbeluitleg zich moet plooien naar de wetenschap in vraag te stellen. Er speelt zoveel meer dan een vernieuwde interpretatie van Genesis 1-3. Het gaat over de Bijbel in zijn geheel en over de vraag of de wetenschap die evolutie omarmt op het juiste spoor zit. Paul plaatst veel vraagtekens en dat apprecieer ik. Ik merk in het boek geen dwingende of verketterende houding, maar eerder de voortdurende, vaak onuitgesproken, uitdaging om te zien dat er grote consequenties zijn voor je Bijbeluitleg en voor je mens- en Godsbeeld als je theïstisch evolutionisme omarmt. Wie vanuit een oprecht verlangen de schijnbaar veilige route neemt om klassiek scheppingsdenken en huidige wetenschap te verenigen, moet dit goed begrijpen.

De omvang van het boek, een stevige pil die 525 pagina’s beslaat (inclusief een uitgebreide literatuurlijst en register van personen en onderwerpen), maakt het niet zo toegankelijk. Toch zijn er enkele zaken die de toegankelijkheid verhogen. Het boek is geschreven in vlot leesbare taal. M.J. Paul heeft erop toegezien om de gebruikte termen te duiden. Een ander voordeel van dit werk is dat je veel hoofdstukken apart kan lezen. Ze worden telkens ingeleid en aan het einde is er een samenvatting. De inleidingen en afsluitingen zijn nodig, omdat ze aantonen hoe de aparte hoofdstukken passen in het grote verhaal.

Ik heb het boek gelezen vanuit mijn theologische achtergrond. Over de wetenschappelijke uitspraken van Paul kan ik niet oordelen, hoewel ze zeker steekhoudend overkomen. Ik kan dit boek van harte aanbevelen.

 

Slotgedachte

In ‘En de aarde bracht voort’ toont Gijsbert van den Brink zich als iemand die de verzoening van schepping en evolutie een warm hart toedraagt. Raymond R. Hausoul schreef in zijn recensie dat er vaak een ongezonde stille oorlog in de kerk leeft over dit onderwerp, terwijl Gods koninkrijk net de plaats zou moeten zijn waarin er met openheid en respect naar anderen (met andere meningen) wordt gekeken. Ik kan de kritische geesten al horen mompelen dat je daarmee de deur openzet voor allerlei wind van leer en dat de kerk op den duur vis noch vlees zal zijn. Je moet rechte voren trekken, nietwaar? Jawel, maar het toont geestelijke volwassenheid als we erin slagen om elkaar open en eerlijk te benaderen. M.J. Paul toont in ‘Oorspronkelijk’ dat hij schepping en evolutie niet als verenigbaar ziet, maar toont zich evengoed vragende partij om in gesprek te gaan. Het debat schepping en evolutie is door deze boeken weer stevig aangewakkerd. Het gesprek dient gevoerd te worden, dat is duidelijk, maar laat het geen aanzet zijn om de Kerk te verdelen!

Advertenties

3 gedachten over “Oorspronkelijk (Mart-Jan Paul)

  1. Rafael Benjamin 09/01/2018 — 11:07 am

    Beste Maarten,

    n.a.v. de laatste alinea in bovenstaande wil ik je vragen mij exact met citaten en paginanummers aan te geven waar volgens jou in zijn boek ‘Oorspronkelijk’ dr. M.J. Paul ‘(…) zich evengoed vragende partij (toont) om in gesprek te gaan’.

    Verder lijk je niet veel op te hebben met de in het Nieuwe Testament vaak voorkomende passages betreffende handhaving van de kerkelijke leertucht en ook niet met waarschuwingen tegen allerlei wind van leer, tegen satan die komt als een engel des lichts en tegen wolven die in de schaapskooi van Christus komen. JUIST de kerkelijke gemeente is de plaats waar waarheid boven eenheid moet gaan. De kerk is nou net NIET een discussieclub. Open en respectvolle gesprekken, zoals u schrijft, prima, maar nou net NIET binnen de grenzen van de kerk(elijke) gemeente)! We moeten verderfelijke leringen, zoals het gif van de macro-evolutieleer (liever transmutatieleer genoemd), in welke vorm dan ook, weren. Omwille van de bescherming van het geloof van onze mede-christenen, broeders en zusters in de Heer, in bv. het gezag van Gods Woord, van Genesis tot en met Openbaring. Wij moeten man en paard noemen en in deze zaken absoluut zijn. Geen compromis hierin! Weet je waar christenen, die hier anders over denken dan ik, beter een voorbeeld aan kunnen nemen? Aan de wereld! Met name aan de wetenschappelijke wereld. Want JUIST DAAR, waar er alle ruimte voor gesprekken en uiteenlopende standpunten en meningen hierover zou moeten bestaan, heerst met ijzeren leertucht de mythe van het macro-evolutionisme! Zelfs op de tot november 2016 officieel nog christelijke V.U. te Amsterdam. Beschamend is het, dat juist de naturalistische, seculiere wetenschappers de kerk het goede voorbeeld geven van hoe je de boel zuiver en een eenheid houdt. Creationisten en I.D.-wetenschappers worden er geweerd. Of zo bang gemaakt dat ze niet uit durven te komen voor hun vooronderstellingen, uit vrees om hun broodwinning te verliezen. De omgekeerde wereld!

    Neem dus a.u.b. alles wat Jezus Christus en de apostelen in het N.T. over handhaving van de gezonde leer, over tittels en jota’s en over allerlei bedreigingen voor de christelijke gemeente, zo lang als satan nog toegestaan wordt rond te gaan als een briesende leeuw, zeer serieus!

    1. Beste,

      Mijn antwoord heeft erg lang op zich laten wachten. De reden daarvoor is dat ik het boek uitgeleend had en pas gisteren weer in handen kreeg.

      Je vraagt naar citaten en paginanummers. Op p.13 (in de laatste alinea van het ‘Woord vooraf’) kan je zien dat Paul een publicatie van Del Ratzsch aanhaalt en schrijft: “… Een eerste voorwaarde voor een gesprek is volgens hem een eerlijke kennismaking met elkaar. Ratzsch noemt ook de levensbeschouwelijke tegenstellingen en de wetenschapsparadigmata die gehanteerd worden. Op grond daarvan is het nooit mogelijk elkaar helemaal te overtuigen of op neutrale wijze uit te maken wie gelijk heeft. Dat mag echter geen belemmering zijn voor een eerlijke ontmoeting. Bij dit pleidooi sluit ik mij aan. …”
      Aan het einde van het boek, p.466-467, schrijft Paul een stukje onder de titel ‘Hoe verder?’. Daarin zegt hij: “Velen worstelen met vragen rond geloof en wetenschap. … Ik hoop dat dit boek materiaal aanreikt om verder te komen. Daarbij is het discussiëren en uitwisselen van argumenten te weinig, want het is ook van belang elkaar te versterken en op te bouwen. Daarvoor zijn onderlinge ontmoetingen, gezamenlijk bidden en zingen van belang.” Nog verder schrijft hij dat discussies en gesprekken in de afgelopen decennia hem duidelijk gemaakt hebben dat discussies alleen ook verwijdering kunnen geven. En daarna schrijft hij: “Laat het de bedoeling zijn elkaar meer toe te rusten tot dienstbetoon.”
      Die passages lijken me duidelijk genoeg.

      De opmerking aan mijn adres over handhaving van kerkelijke leertucht en waarschuwingen tegen wind van leer vind ik naast de kwestie. Ik heb een recensie geschreven van een boek en daarin zeg ik dat we elkaar open moeten kunnen benaderen, ook als we tegengestelde meningen hebben. Een tirade tegen de macro-evolutieleer is nou net niet wat we nodig hebben. En als ik zoiets zeg, dan zeg ik daarmee niets over mijn eigen mening, maar meer over de manier waarop ik hierin wil staan. Je kan duidelijk zijn (dat is M.J. Paul ook in zijn boek), maar met tirades komen we geen stap verder. Dat is ook wat ik proef in het boek van M.J. Paul. Hij mag me tegenspreken!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close